Skip to content

Impliciet geheugen

3 september 2014

Mijn theorie – de argumententheorie – is begonnen met argumenten en vaardigheden. De idee is dat vaardigheden bepaald worden door een opeenstapeling van argumenten. Achterliggende gedachte is het vermijden van logische AI-schema’s zoals in computerprogramma’s. Gedrag is niet regelgestuurd zoals een door software bestuurde auto, maar gedrag wordt gestuurd door de opeenstapeling van argumenten. Iedere ervaring is in deze theorie een argument dat toekomstig gedrag mede zal bebepalen. Een illlustratief voorbeeld is schaken.

Een schaker kan niet de spelsituatie volledig analyseren op basis van alle mogelijkheden die de spelregels bieden. Bij eenvoudige spellen (boter, kaas en eieren) kan dat wel en in zo’n eenvoudig spel kun je een meest optimale strategie spelen. Bij het schaken gebruikt een speler zijn kennis van eerdere partijen en maakt op grond daarvan op de een of andere manier een inschatting. De argumenten die de speler gebruikt zijn de zetten van eerdere partijen met de betreffende spelsituaties en welke gevolgen die zetten toen hadden voor het verloop van het spel.

De vaardigheden van het brein worden bepaald door de opgeslagen argumenten. Hoe het brein dat doet, dus hoe die argumenten tot vaardigheden leiden is hiermee nog niet duidelijk. Bij het spelen van het prisoner’s dilemma berekende ik gemiddelden van de verschillende mogelijkheden. Hier bestond de vaardigheid uit het spelen van de mogelijkheid die in het verleden de hoogste score leverde. Dit leidde tot een interessante voorspelling. Zie ‘De argumenten van de gevangene’.

Hoe de vaardigheid ‘een zet doen in een schaakspel’ tot stand komt, is ingewikkelder. Wegen bepaalde argumenten zwaarder dan andere? Dan heb je ook argumenten nodig die bepalen welk argument zwaar weegt en welk niet. Zijn er dan meerdere niveau’s te onderscheiden? Alleen het gemiddelde berekenen, zoals bij het spelen van het prisoner’s dilemma, zal bij het schaken niet volstaan. De theorie zegt dan ook niet dat je gemiddelden zou moeten berekenen. De theorie zegt slechts dat een vaardigheid wordt bepaald door de opstapeling van argumenten.

 

In het hoofdstuk ‘Geheugen’ heb ik beschreven dat de inhoud van het geheugen bestaat uit handelingen. De argumenten die in het geheugen opgeslagen liggen, blijken dus gedragingen te zijn. In het hoofdstuk ‘Actief versus passief leren’ heb ik verder uitgelegd dat het gedrag opgeslagen wordt in het geheugen.

Het lijkt een kleine stap om argumenten op te vatten als gedrag, maar de consequenties zijn verrassend groot! De eerste consequentie die ik vond, was een verklaring voor het verschil in resultaat tussen actief en passief leren. Een tweede consequentie heeft betrekking op het impliciete geheugen. Psychologen maken onderscheid tussen het episodisch geheugen en het procedureel geheugen. Een gebeurtenis die je kunt navertellen zit in het episodisch geheugen, vaardigheden zitten in het procedureel geheugen. Eigenaardig zijn de geheugenpatiënten bij wie het episodisch geheugen niet goed functioneert, of niet toegankelijk is, terwijl uit tests blijkt dat ze die informatie wel opgeslagen hebben. In ‘Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt’ schrijft Draaisma (p. 275) over patiënten met anterograde amnesie. “Als men die patiënten liet oefenen met het lezen van teksten in spiegelschrift leerden zij dan net zo snel als mensen zonder geheugenstoornis. Het wonderlijke was dat ze de teksten en de oefeningen zelf vergaten […] Ze onthielden het geleerde, niet het leren.” Dit staat bekend als het impliciete geheugen: het “bevat de neerslag van ervaringen waar je geen bewuste herinnering aan hebt en die toch je handelen beïnvloeden.” Ook mensen zonder geheugenstoornis hebben een impliciet geheugen. De informatie is kennelijk wel opgeslagen, maar de persoon kan er niet bij. Impliciet geheugen lijkt heel vreemd: je hebt informatie in je geheugen die je niet weet. Maar het feit dat wij dat vreemd vinden heeft te maken met de manier waarop wij over het geheugen denken, wij hebben met andere woorden een model over het geheugen in gedachten. We stellen ons het geheugen voor als een verzameling representaties. Onze omgeving is op de een of andere manier gerepresenteerd in ons hoofd en dingen die we meegemaakt hebben ook.

 

Er is een ander gezichtspunt mogelijk, namelijk dat het geheugen niet bestaat uit representaties van de buitenwereld, maar dat het geheugen bestaat uit handelingen. Als je geheugen ziet als gedrag, dan is het ineens veel minder vreemd. Geheugen is de ervaring in bepaalde gedragingen (zoals in spiegelbeeld lezen). Het reproduceren van de gebeurtenissen zelf (de gelezen teksten) is een heel ander gedrag. Als je het zo bekijkt zijn de prestaties van de genoemde geheugenpatiënten minder vreemd en is het bovendien niet vreemd dat gewone mensen ook een impliciet geheugen hebben.

Laat ik het vergelijken met motorische vaardigheden, bijvoorbeeld fietsen. Op de fiets bewaar je het evenwicht door tegen te sturen. Je verplaatst hiermee het steunpunt onder je gewicht. De meeste mensen weten dit niet, maar hun hersenen “weten” dit wel, want die sturen de spieren aan die dit gedrag uitvoeren. Bij motorische vaardigheden vinden we het niet gek dat we niet bewust weten hoe we een taak uitvoeren. Het zou eigenlijk wonderlijker zijn als we het wel wisten! Je hersenen “weten” dus dingen waarvan je je niet bewust bent. Precies dat is er ook aan de hand bij impliciet geheugen. En stel dat ik de fietstochten uit mijn kindertijd vergeet. Zou ik daardoor slechter gaan fietsen? Nee, mijn fietsvaardigheden blijven intact, hoewel ik me de ervaringen waarop die fietsvaardigheden steunen, niet meer kan herinneren.

 

Terug naar Overzicht Argumententheorie

Advertenties

From → Wetenschap

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: